Shakespeare bloemen.

Dichters bloemen, Shakespeare, Chaucer, Vondel.

 

Beschrijving: image002Inleiding.

Deze Meester kan je op verschillende manieren bezingen. Laten we de inhoud van zijn po僧en buiten beschouwing en kijken we alleen naar het gebruik van de planten en dieren dan vallen ons, zoals bij elke schrijver, enkele dingen op.

Je ziet dat hij het taalgebruik en planten-, diersymboliek, die bij de schrijvers van zijn tijd gewoon waren, gebruikt. Hij vermeldt vrijwel geen nieuwe soorten, hoewel die in die tijd sterk in opkomst waren. Velen zijn de bekende oude planten die al eeuwen in gebruik zijn. De meeste zijn naar de beschrijving van de oude meesters als Plinius. Die zijn voor ons nog vaak vreemd genoeg, hij vermeldt bijvoorbeeld de eenhoorn en andere vreemde wezens. Dat is dan altijd een restant van oude overleveringen, geschriften. Die werden in de oudheid terdege bestudeerd.

Ze worden met hun gebruiken vermeld, net zoals de gewone Engelse planten die de meeste dorpeling kent. Omdat wij dit ons vaak niets meer zegt zijn het voor ons soms bijzonderheden. We kunnen ze daarom vaak niet plaatsen.

Opvallend is dat hun namen vrijwel nog gelijk zijn met die van tegenwoordig. Hun plaats, gebruik en symbool is vaak treffend uitgezocht voor die plaats in het verhaal zodat ze ergens voor dienen, het verhaal versterken. We leren de gebruiken van zijn tijd, de mensen, hun kleding, wat ze aten en welke sport ze uitoefenden. De moed van soldaten, ontdekkingsreizigers en handelaren die door het land trokken. De intriges van het hof. Hij vertaalt zijn idee創 over mensen in bloemen, van koningen en koninginnen tot het gewone volk, hoe ze waren en eruit zagen. Dit doet hij ook met dieren, vogels, muziek, sport en het jaarseizoen.

Maar altijd zijn het planten die we nog herkennen bij de velden van Avon. Hij nam vaak de soorten die de botanist Gerard vermeldde. Deze beroemde botanist studeerde in ons land zodat die plantenkennis eigenlijk ook wat van ons is. Gerard schreef een botanisch werk in 1597. Shakespeare zal zijn werk geregeld bestudeerd hebben of met hem overlegd hebben.

Hij was een landsman met liefde voor bloemen. Hoewel een paar po僧en helemaal geen bloemen bevatten en anderen geregeld. Er zijn wel overvloedig bloemen in zijn latere spelen, vooral in ヤThe Winterユs Taleユ. Dit werk was dan ook geschreven toen de poet in zijn Stratford leefde. Ook ヤA Midsummer Nightユs Dreamユ is vol met bloemen, mogelijk omdat in zijn geest elfjes en bloemen onafscheidelijk waren.

Waarschijnlijk was zijn ouderlijke huis een huis met hof, met een kruidentuin mogelijk zelfs met een fruittuin. De markt van Stratford was in zijn tijd klein, het was een gewoon plattelandsdorpje, waar weinig gebeurde of te koop was. De bloeiende weiden en de brede rivier Avon waren vlakbij zijn geboorteplaats. Wat verder waren de prachtige huizen van Warwickshire met prachtige tuinen. Hij vertrok daar omstreeks 1585 en 1589. Toen hij terugkwam was hij beroemd en populair. Hij verbleef zijn laatste jaren in het aardige huisje, met zijn mooie tuin dat hij kocht toen het succes hem toeviel.

Shakespeare, Hamlet iv, vii 144:

ヤCollected from all simples that have virtue.ユ ヤGetrokken uit al wat er heilzaam groeitユ

ヤUnder the moon, can save the thing from deathユ. ヤIn het ondermaanse, van de dood kan reddenユ.

In de tijd van Shakespeare leefde men dicht bij de dood, een wereld vol gevaar van oorlog en ziektes. Zijn vele verwijzingen hiernaar bewijzen hoe die zaak in zijn hoofd omging. Bloemen verschijnen in guirlandes, kransen, daarnaast zijn kruiden, simples, vertegenwoordigers van de bittere oogst van veronachtzaming, verspilde jaren, verwoesting van oorlog. Hij schijnt te voelen dat op plaatsen waar netelen groeien bloemen horen te zijn, net zoals daar vaak kwaad is waar goed zou moeten zijn. Schrijvende King Richard II denkt hij aan slecht beleid en kwaad in zijn landstreek, III, iv.36;

ヤThe noisome weeds, which without profit suckユ. ヤHet onkruid, dat schaadt, terwijl het nutteloos is als gezonde bloemenユ.

ヤThe soilユs fertility from wholesome flowers....ユ. ヤDe vruchtbare sappen van de grond ontzuigtユ.

ヤ... our sea-walled garden, the whole landユ. ヤNu het rijk, die door zee omwalde tuinユ.

ヤIs full of weeds, her fairest flowers chokユd upユ. ヤVol onkruid is, verstikt zijn schoonste bloemenユ.

Vruchtbomen onge創t, zijn heggen woestユ.

Zijn taxustooi verwaarloosd, het nuttig kruidユ.

Van boze rupsen wemelend?ユ

Iedereen begrijpt wat hij bedoeld met noisome weeds.

De bloemen die de arme radeloze Ophelia draagt als ze de kamer binnenkomt van het grote kasteel Elsinore zijn niet per ongeluk gekozen. Bloemen en kruiden hebben altijd veel betekenis gehad voor het landvolk.

Medicinale kruiden werden メsimplesモ genoemd en keukenkruiden waren bekend als potherbs, ze behoeden tegen ziektes, hielpen bij wonden en geurden de pot. Iedereen had kruiden die in elk huis aan een nagel hingen te drogen, sommige grotere huizen hielden kruiden in een still-room, (van distilling) of persten het sap vanwege de geuren en essences. In die tijd hielden de apotheken, de chemisten van hun tijd, kruiden, drugs (van drogen) en geurende specerijen van overzee en beschreven die voor allerhande ziektes. Er was geen apotheek zoals wij die nu kennen, de geurende apotheek van toen was befaamd en de apotheker was een belangrijk man. In ヤThe Merry Wives of Windsor, III,3,80,ユ maakt Falstaff een interessante verwijzing naar de Londense straat waar de apothekers hun zaken hielden, een straat bekend als Bucklesbury. Falstaff zei dat de overdadig geklede en geparfumeerde dandyユs van het hof roken als ヤlike Bucklesbury in simple timeユ. Die straat kon ook van veraf geroken worden, zo krachtig was de geur van specerijen en kruiden.

Beschrijving: http://www.nndb.com/people/846/000024774/geoffrey-chaucer-sized.jpghttp://www.nndb.com/people/846/000024774/geoffrey-chaucer-sized.jpg

Chaucer.

Verder wordt Chaucer vaak aangehaald. Zijn ヤCanterbury Talesユ: ヤKantelberg Verhalenユ is wereldberoemd. Het zijn verhalen die pelgrims elkaar vertellen op weg naar Canterbury. Hij gebruikt vaak andere woorden dan Shakespeare. Sommige woorden zijn gewoon moeilijk te vertalen, het zijn vaak oude termen die in de loop der jaren in vergetelheid zijn geraakt. Alleen door het hele verhaal te lezen zijn sommige zinnen te begrijpen.

Chaucer is geboren omstreeks 1342. Op 16 jarige leeftijd werd hij page aan het hof. In 1359 vergezelde hij het leger die Frankrijk binnenviel onder Eduard III. Tussen 1372 en 1384 bezocht hij Itali, Vlaanderen, Frankrijk en Lombardije als een diplomatiek vertegenwoordiger. In 1386 werd hij Knight of the Shire voor Kent. Hij stierf te Westminster in 1400.

 

Beschrijving: http://www.toneelgroepvenster.nl/lucifer/vondel.jpghttp://www.toneelgroepvenster.nl/lucifer/vondel.jpg

Vondel.

Dan Vondel, vrij onbekend de laatste tijd. Hoewel, als je vraagt of iemand deze strofen kent, Gijsbrecht van Aemstel:

ヤWaer werd oprechter trouw

Dan tusschen man en vrou

Ter weereld oyt gevonden?ユ

Dat zijn de eerste regels die nog door velen herkend worden, vooral de oudere HBOers.

 

Vondel is geboren in Keulen op 17 november 1587. Hij is van afstamming een Brabander omdat zijn ouders uit Antwerpen afkomstig waren. Zijn vader vestigde zich in 1597 als winkelier te Amsterdam. Hij overleed in 1608 en liet zijn moeder in goede doen achter. Vondel huwde de 20ste november met Maaiken de Wolff die zijn hulp in de kousenwinkel werd zodat hij tijd kreeg om de dichtkunst te beoefenen.

Twee kinderen had hij al verloren. Op het eind van zijn leven ziet hij zijn zoon die vrijwel alles opgemaakt heeft naar Indi vertrekken. Op die reis stierf hij en liet een liefhebbende maar berooide Vondel achter.

ヤAch de ouders telen ユt kind, en maken ユt groot met smart

De kleine treden op ユt kleed, de grote treden op ユt hartユ.

Op zondag 5 februari 1679 overleed hij in de ouderdom van 91 jaren.

Hij is meer een dichter. Hij heeft in pracht van taal en rijkdom van woorden het Dietsch verklankt tot een melodie van het schone. Hij heeft het Nederlands gevormd tot de taal der Kunst.

Zijn woord is muziek en zijn veer is de tekenstift van vele kleurrijke taferelen. Hij laat zijn beelden leven. Het ritselen der bladeren, het groenen der eiken, de macht van jeugdige liefde en de kracht van het staal, de donder van het geschut, het geknetter der vlammen en het gesuis van de zuidenwind, dat alles leeft in zijn werk door. Hij laat het water ruisen en de beek murmelen in de Hollandse beemden. Hij is ook de man die tegen de geestelijken strijdt, die de fouten van het volk blootlegt, zijn tegenstanders bestrijdt in zijn hekeldichten. Hij was duidelijk v覧r Oldebarneveldt. Gijsbrecht van Amstel droeg hij op aan zijn vriend Hugo de Groot, de beroemde balling. Dit is een lokaal, historische treurspel die voor het eerst werd opgevoerd in de nieuwe Amsterdamse schouwburg. Boven de poort prijkte het versje van Vondel:

ヤDe weereld is een speeltoneel

Elck speelt zijn rol en krijght zijn deelユ.

 

Tegenover de ingangspoort:

ヤGeen kint den Schouwburgh lastig zy

Tobackpijp, bierkan, snoepery

Noch geenerley baldadigheit

Wie anders doet, wort uitgeleytユ. Er wordt dus al gerookt.

Schouwburgen werden opgericht. Men wilde, in navolging van vele Italiaanse academies, de wetenschap door voordrachten en redevoeringen in volkstaal populariseren

Hij leefde in een tijd van verdwijnende Spaanse invloed en van onzekerheden in het bewind, maar wel met voortdurende ontwikkeling van de Nederlanden. Hij bezingt de lof van de Nederlandse krijgshelden, koophandel en scheepvaart. Vele werken zijn van dezelfde vorm als Shakespeare, de gouden tijd van de Grieken en zelfs enkele malen gebruikt hij hetzelfde thema. Hij gebruikt als stadsmens minder bloemen en dieren. Vaak heeft hij werken van godsdienstige aard, het is de strijd van de Gereformeerden en Katholieken, een wereld waarin hij zichzelf en de waarheid zoekt. Het is de tijd van een nieuwe vorst.

Gek genoeg vind je in ons land meer werken over Shakespeare, zijn bloemen-, dierengebruik etc, dan van Vondel. Omdat over Shakespeare meer dingen uitgewerkt zijn en meer historische gebruiken weer geeft, wordt die als leidraad genomen.

Beschrijving: http://www.elysiumgates.com/~nimrodel/nirodelverse.jpghttp://www.elysiumgates.com/~nimrodel/nirodelverse.jpg

Shakespeare ユs fairy folk of elven.

Shakespeare leefde in een duistere tijd, de tijd van Elisabeth I, een tijd vol van angsten en bijgeloof. Mensen geloofden in het bovennatuurlijke, in elfjes en heksen, magische krachten, gifbrouwsels, liefdesdranken, voortekens in de hemel en voorbodes van donkere tijden. Dit was Shakespeare zonder twijfel allemaal bekend en zo vinden we Puck en ヤthe little peopleユ (zoals elfjes werden genoemd) in ヤA Midsummer Nightユ s Dreamユ, de drie heksen in ヤMacbethユ, de geest in ヤHamletユ en de zeer overtuigende streken van Caliban en Ariel in ヤThe Tempestユ. Ook de gedroogde kruiden of メsimplesモ dienden niet alleen om het eten te kruiden of als geneeskruid, maar waren ook een krachtig voorbehoedmiddel tegen heksen, elven en ander gespuis.

In Engeland en Frankrijk werd de koning der fee創 Oberon genoemd, hij regeerde het fee創land met zijn koningin Titania. De grootste feesten op aarde werden in de midzomernacht gehouden. Dan kwamen al de fee創 rondom hem samen en dansten zo vrolijk. ヤMidsummer Nightユ:

ヤViert dan, blij als vogel, feest

Iedere elf en tovergeest

Zingen saam in harmonie

Dansen op de melodieユ.

 

Fairy folk.

De elven of alven maken een gewichtig bestanddeel van de geestenleer van onze voorvaderen uit. Men onderscheidde twee soorten, de licht-alven, die blanker dan de zon zijn, bijna doorschijnend met witte, van zilver schitterende kleren.

Dit duurde totdat de zendelingen de mensen leerden dat de elven slechts duistere demonen waren, hun gunstige gaven werden op de engelen overgebracht die men nu smeekte om de vrienden der mensen te mogen worden zodat die gunstig gestemd werden met dezelfde offergaven. De elven werden op vele plaatsen verdoemd en kregen iets onheilspellends over zich. Zo werden het de zwarte alven der duisternis, wezens van een donkere kleur en dikwijls misvormd, ze drijven hun spel in de nacht en schuwen de zon.

In メThe Wife of Bathユs Taleモ verwijst Chaucer naar dit geloof. Mogelijk dat naar dit historische document dit daar nog steeds geloofd wordt dat Engeland het land van de elfjes is.

ヤIn thユoulde dayes of the Kyng Arthourユ. ヤIn koning Arthurユs overoude dagenユ.

ヤOf which that Britons speken greet honourユ. ヤWaar Britten met veel eerbied van gewagenユ.

ヤAl was this land fulfild of fayerye, vol van fairy folkユ. Krioelde heel dit land van fee創rijkユ.

ヤThe elf-queenen with hir joly compaignyユ. ヤDe elfenkoningin met dartele reiユ.

ヤDaunced ful ofte in many a grene medeユ. ヤDanste wel vaak in menige groene weiユ.

ヤThis was the olde opinion, as I redeユ. ヤDus, lees ik, was het geloof van die oude tijdenユ.

ヤI speke of manye hundred yeres agoユ. ヤIk spreek van vele honderden jaren herユ.

ヤBut now kan no man se none elves moユ. ヤNu ziet geen mens meer elfen, her noch derユ.

ヤFor now the grete charitee and prayeresユ. ヤDank zij de giften en gebedenユ.

ヤOf lymytours and othere hooly freresユ. ヤVan bedelmonnik en heilig ordeledenユ.

ヤThat serchen every lond and every streemユ. ヤDie alom zwerven over berg en dalユ.

ヤAs thikke as motes in the sonne-beemユ. ヤZo dicht als stofjes in een zonnestraalユ.

ヤBlessynge halles, chambres, kichenes, bouresユ. ヤOm gezegende hallen, keuken, zaal en gemakユ.

Citees, burghes, castels, hye touresユ. ヤKasteel en burcht, stad en torendakユ.

ヤThropes, bernes, shipnes, dayeryeユs. ヤEn dorp en schuur en stal en boerensteeユ.

ヤThis maketh that ther ben no fayeryesユ. ヤTe zegenen, verdwenen elf en feeユ.

ヤFor ther as wont to walken was an elfユ..ユWant waar tevoren trippelde een elfユ.

ヤTher walketh now the lymytour hymselfユ.  ヤDaar trippelt nu de bedelmonnik zelfユ.

ヤIn undermeles and in morwenyngesユ. ヤOmtrent de ochtendstond en de noenユ.

ヤAnd seyth hys matyns and his hooly thyngesユ. ヤEn loopt zijn metten en heilige dingen te doenユ.

ヤAs he gooth in hys lymytaciounユ. ヤWanneer hij rondgaat binnen zijn gebiedユ.

ヤWommen mat go now saufly up and dounユ. ヤGevaren zijn er voor de vrouwtjes nietユ.

ヤIn every bussh or under every treeユ. ヤOnder de bomen als ze gaan door ユt bosユ.

ヤTher is noon oother incubus but heユ. ヤGeen andere incubus loopt er toch losユ.

ヤAnd he ne wol doon hen but dishonourユ. ヤDan hij, en hij zal ze enkel oneer doenユ.

Beschrijving: floraShakespeare ユs ringlest.

Het zijn mysterieuze cirkelen die donkere nevelen in het bijgeloof veroorzaken.

Bij paddenstoelen vermoed je mysterieuze krachten, venijnige schepsels, heksen, tovenaars en kobolden. Ze groeien spontaan in een nacht op duistere plaatsen waar vreemde geluiden en drukkende stiltes heersen. Sommigen groeien ze in zogenaamde heksenkringen. Meestal zijn die rond, dus een kring, maar ook zijn er hoefvormige. Die zijn berucht. Alle jaren groeien die steeds verder naar buiten, steeds meer gebieden opslokkend, waardoor in het midden een steeds groter wordende plek ontstaat, de dansplaats. Kringen van meer dan 100m zijn gevonden. Een grote ronde dansplaats, met aan de rand die mysterieuze kring. Merkwaardig en opvallend is dat die kring donkergroen oplicht, we weten nu dat dit het groen is dat door afstervende en verrotte wortels goed bemest is. Een verontrustende kleurvorming. Tel al die zaken op, het mysterieuze, het duistere heeft in je tuin toegeslagen en, een teken gegeven, een zeker omen dat er iets gebeurt of de dood je wacht.

Elfen zijn geestelijk schepsels die op het gras dansen, in boombladeren zitten of in het maanlicht. Ze hebben prachtig goudkleurig haar, zachte welluidende stemmen en toverharpen. Ze hebben een koning en koningin, trouwen en worden ten huwelijk gegeven. Ze personifieerden de trillingen van de lucht, de waarneembare maar oneindige melodie van de natuur, de kleine schoonheden die een liefhebber van het buitenleven waarneemt of denkt waar te nemen op heuvels en dalen, bos en weide, gras en boom, rivier en maanlicht  De elven zijn zo klein dat ze vrijwel onzichtbaar kunnen rondzweven terwijl ze onderwijl over bloemen, vogels en vlinders waken. Ze zijn hartstochtelijk verzot op dansen en glijden daarom dikwijls op de manestralen op aarde neer om op het groen te dansen. Ze houden elkaar bij de hand vast en dansen in cirkels. Zo maken ze de elvenkringen die men onderscheiden kan van de duivelse kringen door het diepere groen en de grotere weelderigheid van het gras dat hun kleine voeten hebben gedrukt. Kom niet buiten, die elven zijn geestdriftige musici en hebben aardigheid in een zekere melodie die als elvendans bekend is. Als je die hoort kan je je danslust niet bedwingen. Plotseling zal je merken dat je niet op kan houden en verder moet dansen totdat je van uitputting sterft, tenzij, tenzij je handig genoeg bent om de melodie achterstevoren te spelen of als iemand zo goed is om de snaren van de viool te breken.

Shakespeare laat een toverkring ontstaan door dansende elven in zijn ヤMacbethユ (derde toneel van het eerste bedrijf) vergelijk verder ヤOthelloユ, ヤStormユ, ヤRomeo en Juliaユ, Macbeth 1,3, 25.

ヤNoodlotzusters, hand in hand

Zwevend over zee en land

Draait en zwaait aldus in het rond

Driemaal uw deel, driemaal ユt mijner

Driemaal nog, het moet negen zijn

Stil: de toverkring is klaarユ.

De heksen betoveren de plaats waar Macbeth moet voorbijgaan, door een rondedans waarbij zij, het gezicht naar buiten gekeerd, elkaar de hand reiken. Wie binnen de toverkring treedt is onder hun invloed.

De wonderbaarlijke Shakespeare wijst in ヤTempestユ act 5 sc熟e 1 op het ontstaan van heksenringen:

Gij elfenvolk van heuvel, beek en bos,

Gij die in het land geen voetspoor achterlaat,

De ebbende Neptune naijlt, en vliedt,

メ..you demy-Puppets, thatユ. ヤAls hij terugkomt, kleine popjes, dieユ.

ヤBij moone-shine doe the greene sowre Ringlest makeユ. ヤOp ヤt gras, bij maanlicht, wrange rondjes maaktユ.

ヤWherof the Ewe not bites, and you, whose pastimeユ. ヤDoor het schaap gemeden, die tot tijdverdrijfユ.

ヤIs to make midnight mushrumpsユ. ヤヤs Nachts kampernoeljes vormt, en u verheugtユ.

Op ヤt plechtige avondluidenユ.

In de ヤMidsummer Nights Dreamユ zijn de elfen druk aan het werk om de kringen in het woud voor Oberon en Titania fris te houden. Daar zegt een elfje:

ヤOver berg en vallei

Over heg en muur

Door het park, door de wei

Door rivier en door vuur

Zwerf ik rond met elfenspoed

Vlugger dan de maanbol doet

Dien mijn koningin en houdt

Fris haar perkjes in het woudユ.

Shakespeare ユs fairy cups.

Uit; http://en.wikipedia.org/wiki/Oberon

Fairy cups.

Ook de cowslip (Primula) heeft een sprookjesrol. In sommige plaatsen van Engeland is de plant bekend als fairy cups en verbonden met het elfenvolk. Zijn gele bloem is bekroond met 5 oranje vlekken, het is de freckled cowslip, ヤKing Henryユ V 2, 49. De 5 vlekken zijn de gaven van de elfenkoningin en hierin ligt de kracht. Shakespeare verzekert メThese be rubies fairy favoursモ.

We krijgen een goed idee over de grootte van Oberon, koning van de elven, en Titania, zijn vrouw, als we zien dat Ariel in de kelk van een van die kleine gele bloempjes kon kruipen en dat elven zich in eikelschalen konden verbergen.

In ヤTempestユ, v,1,80 zingt Ariel;

ヤBloemsap puur ik als de bij

In een klokje vlij ik mij

Rust bij uilgekras en vrijdag

Op een vleermuis vlieg ik blij

Zweef de zomer steeds ter zij

Vrij en blij geniet ik dan het leven

Onder de bloesem van geurige drevenユ.

Als glinsterende dauwdruppen beginnen te vallen kijken kleine gezichtjes hoopvol door de grasbladen naar een vriendelijke cowslip. Een moment later klimmen kleine wezens op de stengels en verdwijnen in de dichtst bijzijnde bloemenbel. Dan verschijnt een symfonie van zachte zoete geluiden, wie het kan verstaan hoort de muziek van het fee創land.

De bloem bevat veel honig, een favoriet van bijen. ヤTempestユ;

ヤWhere the bee sucks, there suck Iユ.

In a cowslipユs bell I lieユ.

 

Zijn beschrijving van de cowslips als メpensionersモ van Titania is interessant omdat koningin Elisabeth aan haar hof te Londen altijd omgeven was door 50 van de edelste, nobelste, grootste en knapste jonge mannen van het rijk. Ze waren rijk gekleed en bedekt met juwelen en acteerden als eregard, ze waren bekend als gentlemen pensioners. Waar de koningin reisde daar reisden zij.

ヤThe cowslips tall her pensioners beユ. ヤGouden primulaユs zijn haar wachtユ

ヤIn their gold coats spots you seeユ.ユ Geef eens op die sprenkels achtユ.

ヤThose be rubies, fairy favoursユ. ヤIn haar kleed, dat zijn robijnenユ.

ヤIn their freckles live their savoursユ. ヤElfengaven, geurenschrijnenユ.

ヤI must go seek some dewdrops hereユ. ヤIk moet om dauwdruppen in het veld hierdoorユ.,

ヤAnd hang a pearl in every cowslipユs earユ. ヤEn hang een parel in elke primulaユs oorユ.

Ook werd er de cowslip-wine van gemaakt, een heerlijk geurende amberkleurige drank, getrokken van de nectar van de bloemen.

ヤPale cowslip, fit for maidenユs early bierユ.

De メcrimson drops iユ the bottom of a cowslipユ, de droppen zijn de vlekken. De cowslip is zo genoemd zijn omdat de cow aan de bloem likt met zijn lips. Sommige schrijvers menen dat het plantje zo heet omdat de bloem lijkt op de lippen van een koe. Het vee eet deze plant niet waardoor ze veel voorkomt op graslanden waar vee graast. De naam cowslip is verbonden met het Angelsaksisch cusloppe of coweslepe, dit werd in oud-Engels cu-sloppe of cu-slyppe. Het oud-Engels cuslyppe is geen kuslip, maar staat voor cu: een koe, en slyppe: kleverige of slijmige substantie, met andere woorden, koeienmest. De plant zou daar ontspringen waar de vlaaien waren gevallen.

Aan de andere kant maakte hij een kleine kleurengrap in ヤA Midsummer Nights Dreamユ. Thisbe, in dit wonderlijke komische spel, verhaalt:

メThese lily lips

This cherry nose

These yellow cowslip cheeksモ.

Beschrijving: http://engelfilm.underground-channel.de/elfenseite/bild2.jpghttp://engelfilm.underground-channel.de/elfenseite/bild2.jpg Elfen sind unsichtbar, denn sie..

Shakespeare ユs wonder to make of fern asshen glas.

Onzichtbaar door varenzaad.

Men hoort Virgilius nog zeggen: ヤhic nihil nisis carmina desuniユ; ヤhier ontbreekt mij niets meer dan dat ik ook toveren en bezweren kanモ. Er is geen kruid waarmee meer heksenwerk en duivelskunsten bedreven is dan met de bescheiden varen. Alleen varens waren in staat om mysterieuze dingen te laten verschijnen.

Varens geven geen zaden, dat was wel duidelijk. Omdat men ze nooit zag bloeien en doordat ze in donkere bossen groeien, moesten ze wel duivelse krachten bezitten. Varens zouden het werk van de duivel zijn. Deze zaden kan je alleen verkrijgen als je het kruid bezweert en de duivel daarover aanroept. Dan zweet het een gomhars uit dat gelijk hard en zwart zaad wordt. Met dat zaad zie je  de schatten van de aarde in een donker blauw licht weerspiegelt alsof de aarde van glas is.

In the ヤSquireユs Taleユ vertelt Chaucer (1387) wonderlijke verhalen over bijzondere dingen.

Thus seyn the people, and drawen hem apartユ. ヤZo sprak het volk en is uiteen gestovenユ.

ヤBut nathelees somme seyden that it wasユ. ヤSommigen zeiden, het was een wondere zaak.ユ

ヤWonder to make of fern-asshen glasユ. ヤDat men uit as van varens glas kon makenユ.

Hoe verkrijg je nu het zaad? Hiervoor ga je naar een kruisweg in het bos waarover reeds lijken naar het kerkhof gedragen zijn. Daar verschijnen dan vele geesten van gestorvenen, bekenden en onbekenden die je aanmanen toch van je voornemen af te zien. Je stelt je op naast de varen vlak voor middernacht in de mystieke Johannisnacht en trek er een cirkel om heen. Als de boze nadert en roept, die de stem simuleert van een verliefde of ouder, geef er geen aandacht aan en draai je hoofd niet om, doe je dit wel dan blijf je zo de rest van je leven. De elfen, aangevoerd door hun koningin en de boze horde, komen in slagorde op je af om het onzichtbaar makende zaad in bezit te nemen. Om klokslag middernacht zal de varen gaan bloeien en gelijk groeien er kogelvormige, fonkelend gouden zaden uit die met grote snelheid op de aarde vallen en in de diepte verdwijnen. De zaden slaan met zoユn kracht neer dat niemand ze kan opvangen. Zelfs als je er een ijzeren pan onder zet zal je ze niet op kunnen vangen. De ijzeren bodem wordt door de neervallende kogels doorboord. Toch is er een middel om ze te pakken te krijgen. Als je een diepzwart bokkenvel neemt en die onder de varen plaatst en als je dan uit kleedt en op de kruising de tijd afwacht tot het zaad rijp is, dan heb je een kans. Als je op die St. Jansnacht, ondanks de nijdige waakzaamheid van de kwade geesten, het varenzaad kan bemachtigen en dit zorgvuldig verbrandt dan kan je de as als een wonderbaarlijke toverspiegel gebruiken. Je kan er in zien welk lot je vrienden boven het hoofd hangt en als het hen dan ook goed gaat verandert de as in een mooie bloem, zijn ze gestorven of gaat het hen slecht dan blijft de as koud en levenloos. Dat zaad is dan ook alleen maar bruikbaar na betovering en maakt degene die het draagt onzichtbaar en bracht hem geluk, ook in het spel. Zie ヤ1 Henry IV, 2,2,90ユ: ヤWe have the receipt of fern seed, we walk invisibleユ; ヤwij hebben het recept van varenzaad, wij zwerven onzichtbaar rond. Nu, op mijn woord, ik geloof dat je het meer aan de nacht dan aan het varenzaad te danken hebt, als je onzichtbaar rondzwerftユ.

Varen komt verder voor in ヤMidsummer Nightユs Dreamユ iii, 1, 10; ヤThrough bog, through bush, through brake, through briarユ. Brake is de vrouwelijke varen en is zo genoemd omdat de wilde beesten ヤbreak out of themユ.

Chaucer so plesaunt was his ヤIn principioユ.

6. Sint Jans vuren.

Uit; http://elmfield.com/2011/07/st-johns-festival/

Een van de belangrijkste feesten ter ere van Balder (zon) werd gehouden tijdens de zomerzonnewende, dat was midden in de winter en midden in de zomer. Men beschouwde die laatste dag als de gedenkdag van zijn dood en van zijn neerdaling in de onderwereld. Op die dag, de langste van het jaar, kwamen de mensen bij elkaar en staken grote vreugdevuren aan. Jubelend reikten de mensen elkaar de hand. Juichend en zingend dansten ze om het vuur, rijk en arm, jong en oud. De jonge bruidsparen sprongen tezamen om zich van alle boze en zieke stoffen te zuiveren. Men wierp niet alleen bloemen en kruiden in het vuur, waarmee gelijk alle ongeluk in rook opging, maar ook paardenkoppen, knoken en zelfs levende dieren, die eerst als offergave gediend hadden, dat verdreef de boze geesten. Ze keken naar de zon die in de hoge Noorse streken weinig beneden de horizon daalt eer zij weer opkomt. Dit is de Moeder Nacht.

Het St. Jansfeest valt in de tijd van de zonneomloop. In de voorchristelijke tijd was dit de datum van het zonshoogtefeest. Die nacht heet nu St. Jansnacht, omdat die heilige Balder de Goede geheel en al vervangen heeft. Het springen bij de St. Jansvuren werd in verband gebracht met Lucas 1, vers 41: ヤEn het geschiedde als Elisabeth de groeten van Maria hoorde, zo sprong het kind op in haar buikユ. St. Jan was een licht, een brandend en helder licht zoals Christus hem noemde (Johannes 5:35) Nu geloofde men dat het kwaad geen uitwerking meer had als het St. Jans evangelie gelezen werd. In de general prologue vertelt Chaucer in zijn ヤCanterbury Talesユ:  So plesaunt was his ヤIn principioユ. Dit waren de openingswoorden van het evangelie van St. Jan die in de middeleeuwen het middel was tegen de duivelse machten. Dit gebruik van het St. Jansevangelie werd op 18 augustus, 1601, in de synode van Gouda verboden.

Het feest zou een herinnering zijn aan het gebeente van St. Jan dat verbrand werden op die dag. De verzamelde bloemen zouden een herinnering zijn dat St. Jan bloemen voor de hemel verzameld had.

Hypericum is het St. Janskruid en die werd onder christelijke invloeden gewijd aan St. Jan wiens feest viel in de tijd dat de zon het hoogst aan de hemel staat zodat die Heilige de heldere getuige van het Licht werd. Gewoonlijk noemt men het rode sap van de plant het bloed van St. Jan, de duivels van de ouden zijn verdwenen in de dunne lucht en vervangen voor een christelijke feest en heiligen.

Vondel in ヤBespiegelingen van Godts werckenユ, geeft medische tips

ヤSint Janskruid heelt en streelt de zenuw, die, verwarmt

En opdroogt, de kracht gevoelt, die haar beschermt

Verstramde zenuwen, van koude doodgevroren

Genezen van de vos (vossenstaart) verkwikt als herborenユ.

 

 

Beschrijving: johnsShakespeare, My part of death.

De venijn, Taxus baccata, groeit langzaam maar gaat wel eeuwenlang en onverstoorbaar door. De venijnboom is een boom die zeer oud, wel ouder dan de eik kan worden. Zijn grote ouderdom verleende hem de glans van onsterfelijkheid. Onsterfelijke taxusbomen zien we vooral in Engeland waar er veel rondom oude begraafplaatsen voorkomen.

Het gebruik om de venijnboom op de plaatsen van de doden te planten gaat zeker op heidense tijden terug. Het duistere, donkere loof met zijn giftige bestanddelen maakte de taxus tot dodenboom. In de Bretonse kerkhoven is er gewoonlijk maar een grote taxus. Hiervan vertelt men dat uit de mond van ieder op het kerkhof rustende dode een venijnwortel groeit. Men hoedt zich om van zoユn venijn bladeren te plukken of ze om te hakken. Door zijn mysterieuze eigenschappen werd de venijn in Engeland bij kerken geplant. Niet omdat ze duivels verjaagde, maar omdat het de venijnige geuren die uit de graven opstegen met zonsondergang, aantrok en inbond. Als treurboom verschijnt de venijn ook bij Shakespeare. Zo vermeldt die het gebruik van de yew om die in lijkendoeken te steken.  Twelfth Night 2,4, 54.

ヤMy shroud of white, stuck all with yew.

O prepare it;

My part of death, no one so true.

Did share itユ.

Op een andere plaats spreekt de dichter van de double fatal yew, (dubbele fatale venijn) eenmaal omdat zijn bladeren giftig zijn en de tweede maal vanwege zijn gebruik in dodencultus.ユRichard II 3,2, 120ユ, ヤVan giftig, dubbel moordend taxushoutユ.

Zie ook ヤTitus Andronicusユ 2,2. ヤde ongelukstaxusユ, en ヤHamletユ 1, 5, ヤhet sap van de god vervloekte taxusboomユ.

ヤHeb ik geen reden, denkt ge, om bleek te zien?

Die twee daar hebben mij hierheen gelokt

Gij ziet, het is een woest, afschuwelijk dal

De bomen, trots de zomer, schraal, ontblaard

Geheel met mos bedekt en boze mistel

Nooit schijnt de zon hier en geen vogel broedt er

Dan dagschuwe uilen en onzalige raven

Zij toonden mij dit schrikwekkend dal

En zeiden, dat in het holst van de nacht

Een duizend boze geesten, duizend slangen

Tienduizend egels en gezwollen padden

Dooreen, er zulke gruwbare kreten slaakten

Dat ieder sterfelijk wezen, dat ze hoort

Terstond waanzinnig wordt of plotseling sterft

En nauwelijks was dit hels verhaal verteld

Of zij bedreigden mij, dat ze aan de tronk

Mij binden zouden van een giftige venijn

Ter prooi aan deze jammerlijke doodユ

Het is een van de weinige coniferen die geen harsgangen bezit en zelfs dodelijk giftig is. Het is dan ook meermalen voorgekomen dat vee of herten die met deze plant gevoerd werden vrij kort daarna overleden. Tijdens en na de middeleeuwen is de venijn in aantal achteruitgegaan, vooral door zijn giftige eigenschappen, paarden die aan een huis gebonden waren aten tijdens het wachten van de taxushaag en stierven. Om die reden is de plant op vele plaatsen uitgeroeid. De venijn is in ieder geval zo gevaarlijk dat in Engeland de eigenaar van een plant, die overhangt op het land van de buurman, aansprakelijk is voor vergiftigingen. In veel landen was het dan ook verboden om de venijn te planten.

Onder de dingen die door de heksen in hun heksenketel geworpen en samen gebrouwen werden waren venijntwijgen die men afrukte tijdens de maansverduistering, zie Shakespeare ヤMacbethユ IV, 1.27:

ヤGall of goat, and slips of yew

Sliverユd in the moonユs eclipseユ.

ヤ1heks: Driemaal heeft mijn kat gemauwdユ.

2heks: Viermaal blies mijn egel reedsユ.

3heks: Rietwouw roept; het is tijd, het is tijdユ.

1heks: Om de ketel! Ik begin!

Het giftig ingewand er in!

Pad, die onder koude steen

Dertig etmaal en nog een

Slapend, gif hebt uitgezweet

Gij het eerst er in geheetユ.

Allen: Poken! dubbel, dubbel stoken!

Vuur, gij vonkelen! ketel, smokenユ.

2heks: Slang, in vuile poel gebroed

Smoor en gloei in ユs ketels gloed!

Meerkatoog en roerdomplong

Vleermuiswol en addertong

Kikvorsteen, hagendissenpoot

Uilenvleugel, paddenbrood

Laat het tovermengsel koken

Als een helsoep walmen, roken!

Allen: Poken! dubbel, dubbel stoken!

Vuur, gij vonkelen ! ketel, smoken!

3heks: Drakenschubben, wolventand

Haaienmaag en ingewand

Mummiesap met bloed van raven

Scheerlingwortel, ユs nachts gegraven

Lever van woekerjood

Geitegal en venijnenloot

Bij een maaneclips gesneden

Turkenneus en negerteen

Vinger van een knaap, gesmoord

In een poel bij zijn geboorte

Dikt het mengsel als het behoort

Voeg nog een tijgermaag er bij

En gereed is onze brijユ.

Allen: Poken ! dubbel, dubbel stoken

Vuur, gij vonkelen ! ketel, smoken!

2 heks: Koel het nu af met apenbloed

En de toverbrij is goedユ..

Hecate: Voortreffelijk, thans is het naar mijn zin

Elk uwer deelt in het schoon gewin

Maar komt, de ketel nu omringd

Op elfenwijs, en zingt dan, zingt

Dat al uw kracht in het mengsel dringt (muziek en dans)

Gezang: Geesten wit en grauw, geesten rood en zwart

Roeren ! roert nu, roert ! geroerd en niet gemopperd !

Danst en roert en pookt: krachtig zij het venijn

Alle kwaad verschijnt en alle goed verdwijntユ.

 

Een boog gemaakt van dit hout kan een pijl wel 120m. ver schieten. Duizenden boogschutters, met bogen van dit hout gemaakt, waren de grootste kracht van de Engelse legers in Frankrijk, de Franse pijlen bereikten hen niet, maar hun pijlen wel de Fransen. Chaucer noemt de venijn ヤshooter yewユ en beschrijft zijn boogschutter als dragende een ヤmightie boweユ.

Shakespeare ユs diggユd i the dark.

Uit; http://blameitonthemuse.com/tag/macbeth/

8.         Diggユd i the dark.

De gevlekte scheerling, Conium maculatum, is een duivelse plant, de met portwijn getekende blokken op de blauwwazige stengels hebben een dodelijk uiterlijk. In het wild groeit de gevlekte op ruige ruigtes en donkere kerkhoven. Op die laatste plaats zou het door de duivel geplant zijn op graven van overwonnen zielen. Ofschoon de plant zijn eigen signatuur van vernietiging met zich meedraagt zijn kinderen vergiftigd doordat ze er blaaspijpen van maakten. Gewetenloze vervalsers of slordige kwekers vermengden het zaad wel met anijszaad, waar het veel op leek. Door het blad te wrijven is ze te herkennen aan de weerzinwekkende geur, muizenurine. De melksap bevattende wortel bevat, met de stengel, het meeste gif.

Zie ヤMacbethユ IV,1 de メroot of hemlock diggユd i the darkモ. Het was een hoofdbestanddeel van het brouwsel van heksen. Het is een kruid van Saturnus en gevaarlijk voor de priv delen, ヤyet applied to the privities, it stops its lustul thoughtsユ. De bladen werden als omslag op de geslachtsdelen gelegd die het laat inslapen en lustige gedachten stopt. De borsten van de meisjes werden niet groter en de testikels van de jongens ontwikkelden zich niet.

Als symbool van Frankrijks verwoesting, Shakespeare in ヤKing Henryユ V, v,2, 41;

ヤSterft onverzorgd; zijn fraaie dichte heggen

Zijn, als langharige en stoppelige gevangenen

Door wilde twijgen haveloos, op zijn akker

Die braak nu liggen, tieren dolik, scheerling

En weelderige aardrook, en het kouter roest

Dat zulk een woest woekering moest ontwortelen

Het effen weiland, eens zo schoon gesierd

Met sleutelbloemen, pimpernel en klaver

De zeis nu dervend, brengt, verwilderd, geil

In woeste moedwil niets dan onkruid voort

Dan ruwe distels, wilde zuring, klissenユ.

 

 

Beschrijving: http://content.answers.com/main/content/wp/en-commons/thumb/7/79/350px-MacbethAndBanquo-Witches.jpghttp://content.answers.com/main/content/wp/en-commons/thumb/7/79/350px-MacbethAndBanquo-Witches.jpg

Shakespeare, insane root met de heben sad.

9.         Insane root.

 

Bilzekruid of Engelse henbane, Hyoscyamus, is zeer giftig, vrijwel net zo erg als de scheerling. Het heeft een somber kleed van dicht bijeen staande, stinkende bladeren. Bilzekruid verschijnt op eenzame, verwaarloosde plaatsen, het meest op vochtige, zandige plaatsen. Het is een slang onder de planten of heeft er associatie mee.

Henbane zou de insane root van Shakespeare zijn geweest toen Macbeth en Banquo de drie heksen ontmoetten op de heide.

ヤOr have we eaten on the insane root

That takes the reason prisoner?ユ De insane root, (krankzinnigheidswortel) die de rede gevangen neemt, veroorzaakt delirium en gekte.

Shakespeare laat de vader van Hamlet doden door wat sap van hebenona in zijn oor te gieten. Maar bilzekruid werkt voornamelijk door de huid, vooral door de slijmvliezen, in principe kon de vader van Hamlet zo niet gedood worden.

ヤユt Vind u bereidユ.

Maar trager waart ge ook dan het vadsig kruidユ.

Dat langzaam wegrot aan het strand der Letheユ. (vergeten)

Bracht u dit niet tot handelen. Hoor nu Hamlet!

Het werd uitgestrooid, dat toen ik in mijn hofユ.

Te slapen lag, een slang mij stak, zo werdユ.

Door een verdicht verhaal heel het oor van het landユ.

Omtrent mijn dood misleid; weet edel jongelingユ.

De gifslang, die uws vaders leven stakユ.

Draagt thans zijn kroonノ ヤ.

ヤ50 ヤSleeping with mine orchardユ. ヤToen ik in mijn lusthof sliepユ.

ヤMy custom always in the afternoonユ. ヤZoals ik in ヤt namiddaguur gewoon wasユ.

ヤUpon my secure hour thy uncle stoleユ. ヤBesloop uw oom mijn zorgeloze rustユ.

ヤWith juice of cursed hebenon in a vialユ. ヤMet giftig, vloekbaar ebbensap gewapendユ.

ヤAnd in the porches of my tears did pourユ. ヤEn goot dat van melaatsheid zwangere vochtユ.

ヤThe leperous distilmentユ. ヤIn de ingang van mijn oorユ..

Zijn werking isユ.

Aan ユs mensen bloed zo fel vijandig, datユ.

Het snel als levend kwik zich allerwegenユ.

Verspreidt door de aderen van het lichaam, enユ.

Met plotseling geweld het levens vochtユ.

Doet stremmen, stollen, als zure lebユ.

De melk verdikt, zo overkwam het ook mijユ.

En op het eigen ogenblik heeft me een uitslagユ.

Als een melaatse het zuivere lijf omschorstユ.

Ruw, dik, van aanzien walgelijkユ.

Dus werd ik slapend, door een broeders handユ.

Van leven, kroon en gade opeens beroofdユ.

In mijner zonden volheid afgesnedenユ.

En zonder biecht, ontheffing of sacramentユ.

Met ongesloten rekening ten gerechtユ.

Met heel mijn schuldenlast op mijn hoofd gezondenユ.

Wat Shakespeare dan bedoelde in Hamlet 1,5, 60 met ヤcursed hebenonユ? Commentators doelen op een bijzondere plant met dodelijke effecten, in plaats van een plant die de dood aangaf. Maar, hoe maken po奏en woorden, wat bedoelen ze en waar hebben ze de informatie vandaan gehaald? Men denkt dat Shakespeare het sap van hebenon of hebona opgepikt moet hebben van de ヤyouce of Hebonユ uit Marlows ヤThe Jew of Maltaユ uit 1590. Daar hoopte Barabbas dat het vergiftigde voedsel dat hij naar zijn dochter zond zou werken als de wijn van de Borgiaユs en het bloed van de Hydra en de ヤyouce of Hebonユ, het gif van de Styx en de adem van zijn bewaarder, Cocytus. Marlow en Shakespeare zijn beiden wel bekend geweest met The Garden of Proserpina uit Spenserユs ヤFaerie Queeneユ, II, 51-6, die bewaakt werd door de Cocytus waarin bomen en planten stonden.

ヤdireful deadly blacke both leafe and bloom

Fit to adorne the dread, and decke the drery toombeモ met de ヤheben sadユ, en de

ヤmournfull Cypresseユ.

Dead sleeping Poppy, the blacke Hellebore,

Cold Coloquintida, and tetra mad

Mortall Samnitis, and Cicuta badユ.

Spenser, op zijn beurt, zal Gowerユs ヤhebenus that slepy tre, which furnished the boards of the couch of Sleepユ gekend hebben. Zo is hebenon of hebona simpelweg afgeleid van het Latijnse ebenus, het zwarte ebbenhout dat gebruikt werd in begrafenisrituelen.

Maar Ebenus is de middeleeuwse naam voor Cicuta virosa, Conium groeit meer in zuidelijke streken, ze werden vaak met elkaar verwisseld.

Beschrijving: http://www.forumancientcoins.com/moonmoth/serapis_pics/caracalla_028r.jpghttp://www.forumancientcoins.com/moonmoth/serapis_pics/caracalla_028r.jpg

Caracalla Pluto and Cerberus.

Shakespeare, Badge of the hell.

10.       Badge of the hell.

Volgens de klassieken was de koningstroon van Pluto, god van de onderwereld, gemaakt van het zwarte ebbenhout, Diospyros ebenus. Ebbenhout werd wel gebruikt om er wiegen van te maken zodat kinderen niet bang zouden worden van zwarte gezichten.

ヤLoveユs Labour Lost; IV, 3, 247,

ヤKing. ヤBy heaven, thy love is black as ebonyユ. ヤUw kind is zwart als ebbenhout, bij God!ユ

ヤBer. ヤ Is ebony like her? O wood divineユ. Is ebbenhout als zij? O goddelijk hout!ユ

ヤA wife of such wood were felicityユ. ヤEen vrouw uit zulk hout waar ヤt heilrijkst lotユ.

ヤO! who can give an oath? where is a book?ユ ヤWie geeft me een boek en hoor mij, als ik zweerユ.

ヤThat I may swear beauty doth beauty lackユ. ヤDat schoonheid alle schoonheid derft, ten wareユ.

ヤIf that she learn not of her eye to lookユ. Zij van haar ogen gloedvol blikken leerユ.

ヤNo face is fair that is not full so blackユ. ヤO, schoon is geen gelaat, min zwart dan het hareユ

ヤKing. ヤO paradox! Black is the badge of the hellユ. ヤWat paradox ! Zwart is de leus van de helユ.

ヤDe kleur van krochten en het kleed van de nachtユ.

ヤEn blankheid staat bij hemelreinheid welユ.

ヤBer. ヤDe duivel lokt het liefst in engelen drachtユ.

Zoals ravenzwart mijn liefste hoofd bedektユ.

Dan rouwt het, wijl vals haar, verf en vernisユ.

Met ijdele schijn verliefde dwazen trektユ.

Doch zwart is schoon, sinds zij geboren isユ.

 

Vondel, ヤSalomonユ

ヤノ.ik ga voorbij die schat van dierbaar ebbenhoutユ.

Beschrijving: http://mcgoodwin.net/pages/images/leighton3.jpghttp://mcgoodwin.net/pages/images/dickseeromeo.jpg

Dicksee (Sir Frank), Romeo and Juliet

Shakespeare ユs soon speeding gear.

11.       Soon-speeding gear.

Ondanks alle oude waarschuwingen ziet men de akoniet, Aconitum, nog steeds in tuinen als een herinnering aan oude pijlgiften, moordenaars en fatale vergissingen. Plantverzamelaars nemen deze plant dan ook altijd op als ze handschoenen aan hebben. Het gif kan door een wondje of de mond opgenomen worden en is vrij snel actief. Net als de meeste ranonkelachtige is het groen schadelijk voor vee, maar gedroogd onschadelijk.

De akoniet ademt een duistere sfeer uit. Doordat de bloem met de kap bedekt is van de Noorse helden symboliseert de plant ridderschap, met zijn giftige adem is het typisch een ongeluksplant en behoort tot de kruiden van duistere praktijken die in donkere en eenzame plaatsen groeien

De Engelse botanist Gerard vertelt ons dat het gif van de monnikskap van zoユn kracht is, dat een mens of dier dat verwond wordt door een pijl of iets dergelijks, waarin dit gif gedoopt is, binnen een half uur zal sterven.

Vrijwel zeker heeft Aristoteles er de dood door gevonden en zou het gif zijn dat Romeo (te vroeg) innam.

V,1,60: ヤ...let me haveユ. ヤGeef meユ.

ヤA dram of poison, such soon-speeding gearユ. ヤEen slok vergif, een drank, die snel en krachtigユ.

ヤAs will disperse itself through all the veinsユ. ヤDoor de aderen zich verspreidt, zodat de manユ.

ユThat the life-weary taker may fall deadユ. ヤDie levensmoede is, drinkt en nederstortユ.

ヤAnd that the trunk may be dischargユd of breathユ. ヤEn dat zijn borst van de adem zich ontlaadtユ.

ヤAs violently as hasty powder firユdユ. ヤMet zulk geweld, als het haastig kruit ontvlamtユ.

ヤDoth hurry from the fatal cannonユs wombユ. ヤEn losbreekt uit moorddadig krijgsgeschutユ.

ヤ...To Julietユs grave, for there must I use theeユ. ヤNaar Juliaユs graf, want daar behoef ik uユ.

ヤII King Henry IVユ: 4,4,44

ヤEn voor uw vrienden wordt gij dan een schutseユ.

Een gouden ring, uw broeders samenbindendユ.

Zodat het vat, dat aller bloed vereentユ.

ヤMingled with venom of suggestionユ. ヤAl wordt er het gif des lasters in gemengdユ.

ヤAs, force perforce, the age will pour in itユ. ヤDit laat de tijd niet na er in te stortenユ.

ヤShall never leak, though it do work as strongユ. ヤNooit lek wordt, zelfs al werkt dit gif zo sterkユ.

ヤAs aconitum or rash gunpowderユ. ヤAls akoniet of snel ontvlammend kruidユ.

Vondel, De Vaderen;

ヤZoユn gruwelijke dood, heb ik wel ooit gevoeld

Met dodelijk Aconith u schotel, mijn behoeder

Oft met vergif verhaast de dagen van mijn Moederユ.

Vondel, Geboorteclock;

ヤDe prins werd vriendelijk aangekwispeld door een leeuw

De vloeken weken hem en bleke razerijen

Men zag de lucht geveegd van krom geklauwde Harpijen

Geen raadsel breiende Sphynx leide op ユt verslinden toe

Chimeren waren voorts het vonken spuwen moe

Geen Gorgonen piepte meer, geen Hydraユs nijdig bliezen

Geen Scilla blaatte meer, de Phytons staakten ユt biesen

Elk ingezetene had liefde en vrede tot zijn wit

De kruidlezer vond geen dodelijke aconiet

De boter geur en kleur kreeg als oranjevruchten

Maar dit was aangenaam, geen oorzaak van verzuchten

Ik sluimerde daar na, waar dacht men dat ik was

In onze lusthof, waar ik keurig bloemen las

In frisse kransen vlocht, en zoete rozenhoedjesユ.

Vondel, Bespiegelingen van Godts wercken;

ヤDoorsnuffelen mijnen, stof, en stenen, planten, dieren

Dan blijkt hoe heilzaam ende en elks behoudenis

Waar van ユt aloude gebruik een ondervindster is

Ook zulk dat dodelijk en moordende vergiften

Van akoniet en slang door louteren schiften

Verlaten hun aard en stekende venijnenユ.

 

Chaucer, chauntecleer, katapuce.

Uit; http://www.stephenmorrisauthor.com/april-fools-day/

12. Chauntecleer (chante: zingen, cleer: helder)

Hippocrates liet de theorie van zwarte gal het licht zien wat verantwoordelijk was voor verschillende ziektes, onder andere melancholie en krankzinnigheid. De kerstroos, Helleborus, zou door zijn laxerende werking dit verdrijven. Helleborosus is bij Plautus een mens die niet goed bij het verstand is en nieskruid nodig heeft. Horatius prijst het als geneesmiddel aan (satiren II 3, 82) メDanda est ellebori multo pars maxima avarisモ, dat wil zeggen, men moet de geesteloze er veel van geven. Drink Helleborus, was een Grieks gezegde, als ze bedoelden ヤje bent niet goed bij je hoofdユ. Nog lang is het voor geestesziekten in gebruik geweest, men herinnert zich de fabel van La Fontaine, Le Lievre et la Tortue, waarin de schildpad aan een haas voorstelde te wedden wie er het eerst op zekere plaats zou zijn. Hierop had de haas geantwoord dat ze aan het malen was en enige hoeveelheden nieskruid moest nemen.

In the Nunユs Priest Tale vertelt Chaucer in zijn Canterbury Tales over de geesteszieke, de haan Chauntecleer die een slechte droom heeft gehad in de nacht voordat hij door de vos gepakt wordt. Pertelote, zijn favoriete hen, denkt dat hij ziek is en suggereert hem een laxatief te nemen uit de tuin van de weduwe. Hij zou geholpen worden met purgerende, laxerende middelen en een kruid tegen melancholie.

For Goddes love, as taak som laxatyfユ. ヤNeem dan een laxatief, om Godes minユ.

ヤUp peril of my soule and of my lyfユ. ヤIk schiet er graag mijn lijf en ziel bij inユ.

I conseille yow the beste, I wol nat lyeユ. ヤZo ik ongelogen u niet ten beste raユ.

ヤThat bothe of colere and of melancolyeユ. ヤDat ge van rode en zwarte galユ.

ヤYe purge yow; and for ye shal nat tarieユ. ヤU schoon purgeren moet, en doe het voortユ.

ヤThough in this toun is noon apothecarieユ. ヤEr is wel geen apotheek in dit oordユ.

ヤI shal myself to herbes techen yowユ. ヤMaar zelf leer ik u de kruiden welユ.

ヤThat shul been for youe hele and for youre prowユ. ヤWaarbij gij baat zult vinden en herstelユ.

ヤAnd in oure yeerd tho herbes shal I fyndeユ. ヤEn ik zal die kruiden vinden in onze gaardユ.

ヤThe whiche han of hire propretee by kyndeユ. ヤDie de eigenschap bezitten uiteraardユ.

ヤTo purge yow bynethe and eek abobeユ. ヤHet lijf te purgeren, onderlangs en bovenユ.

ヤForyet nat this, for Goddes owen love!ユユBij Gods minne, wil me toch gelovenユ.

ヤYe been ful coleryk of complecciounユ. ヤDat ge galachtig van samengesteldheid bentユ.

ヤWare the sonne in his ascenciounユ. ヤZorg dat de zon in zijn ascendantユ.

ヤNe fynde yow nat repleet of humours hooteユ. ヤU niet vindt opgekropt met hete vochtenユ.

ヤAnd if it do, I dar wel leye a groteユ. ヤIk wed om een groot, zo dat gij gebeuren mochtユ.

ヤThat ye shul have a fevere tercianeユ. ヤDan zal de derde daagse koorts u rijdenユ.

ヤOr an agu, that may be youre baneユ. ヤOf het koudwee, en uw dood is niet te mijdenユ.

ヤA day or two ye shul have digestyvesユ. ヤSlik voor een dag of twee eerst digestivenユ.

ヤOf wormes, er ye take youre laxatyvesユ. ヤVan wurmen en daarna pas laxativenユ.

ヤOf lawriol, centaure and fumetereユ. ヤVan kerslaurier, santorie, aardrookユ.

ヤOr elles of ellebor, that groweth thereユ. ヤOf anders nieskruid, want dat groeit hier ookユ.

ヤOf katapuce, or of gaitrys beryisユ. ヤVan kattepuit of geitebesユ.

ヤO herbe yve, growing in oure yeerd wher ther mery isユ. Van het grote veil, waar het erf vol van isユ.

ヤPekke hem up right as they growe and ete hem ynユ. ヤPluk het zoals het groeit en eet er vanユ.

ヤBe myrie, housbonde...... Kom, wees vrolijk, manユ.

Lawriol, Daphne mezereum, het peperboompje purgeert, vandaar de Engelse naam lawriol, spurge laurel, het is de oude laurier, naar de overeenkomst van de bladeren met die van de gewone spurge, Euphorbia.

Centaurium erythraea, door de monniken werd het erop gehouden dat het deze plant was die gebruikt werd door de centaur Chiron om de wond in de voet van Patroklos mee te genezen. Duizendguldenkruid verkreeg zijn naam door zijn vele goede eigenschappen en werd vroeger dan ook met honderden ponden tegelijk ingezameld. Fumetere komen we nog elders tegen.

Gaytrys beryis, Gerard, noemt gatter trees of goat tree als naam voor Euonymus europaeus. Gatteridge en gatter-tree betekenen geitenbos, oud-Engels gat: geit. Hij haalt Theophrastus aan die vermeldt dat ze fataal zijn voor geiten.

Katapuce, de Engelse naam spurge, Euphorbia lathyrus, betekent een purgerende plant, via Frans

purge, afgeleid van espurgier: purgeren, stamt het woord van Latijn expurgare, purgeren: schonen.

Vergelijk het Duitse Scheisskraut, ons schijtkruid.

Het was de middeleeuwse cataputia (een veerlatinisering van het Italiaanse cacapuzza: stront, stank)

Vondel, ヤDe Heerlijckheyd van Salomonユ; ヤMet ユt loofwerk van Euphorb, en Scammonye bladen gesierd is het schildユ.

Euphorb is de Euphorbia, Scammonye komt van Convolvulus scammonia, L. (bindkruid) is een bladverliezende, meerjarige plant. Wit/purperen bloemen en windende stengels. Deze plant levert de scammonia van de ouden. Dit is een purgeermiddel, Engelse purging bindweed, dat uit de dikke meerkoppige wortel gewonnen wordt en gedroogd in de handel komt. De Arabieren gebruiken het als sterk laxerend middel.

Een andere purgeermiddel komt van rabarber,

. Vondel, ヤDe Heerlijckheyd van Salomonユ;

ヤユt Elleborum het zwart, de Rha het groen vergadユren

En of zulks toegaat in ons zwak, en teder lijfユ.

De in de gebergte van China en Tibet inheemse plant brengt naar het westen de Perzisch naam rewend mee. Door verbinding met de naam Rha, bij de Grieken de naam voor de Wolga waar de plant zou groeien, werd het van klinker veranderd en Rha of Rheon genoemd door de Grieken. Barber waren de barbaren die daar woonden, samen dus rabarber. Galenus en Plinius maakten van deze tot dan toe onbekende plant gebruik bij verstoppingen. Het was eerst een medische plant. Na 1800 kwamen er bastaarden waaruit de tegenwoordige rassen stammen. De eerste hybriden hadden zure stengels en groene bladstelen, maar geleidelijk aan werd dit steeds beter, nu zijn er met rode bladstelen die minder zuur zijn. Het idee om de stelen als groente te gebruiken stamt waarschijnlijk uit Engeland.

Shakespeare, there were mery is.

13.       There were mery is.

Herbe yve, Hedera helix, de klimop, ヤgrowing in oure yeerd wher ther mery isユ. De blijdschap slaat op het blad van de klimop. De oude wijngod Bacchus wordt vaak voorgesteld als met klimopbladeren omkranst. Dat zou hem tegen dronkenschap behoeden, dit werd zo ook door de mensen gebruikt. Door dit gebruik werd de klimop ook het zinnebeeld van vrolijkheid en scherts.  Een man gekroond met klimop kan niet dronken worden.

Een bos van klimop werd dan ook vroeger in Engeland buiten de taveerne geplaatst als een indicatie dat daar wijn werd verkocht. メAlwaar men wijn te koop had, werden daar van kransen tot een teken opgehangen; daarom is het Latijnse spreekwoord, dat goede wijn geen veil-krans (klimopkrans)  van node heeftモ. Goede wijn behoeft dus geen (klimop) krans, is nog een bekende uitdrukking. In de ヤGeneral Prologueユ van de Canterbury Tales vertelt Chaucer:

A garland hadde he set upon his heedユ. ヤEen krans had hij op zijn hoofd gezetユ.

ヤAs greet as it were for an ale-stakeユ. ヤAlsof het een groet was voor het biertekenユ.

Men veronderstelt dat hij de ale-stake bedoelde als de bos die het teken was voor een taverne.

Zie je daar nog eren uil bij staan is betekent het dat in een klimopbos wijsheid en aan­spraak verenigd zijn.

Als de klimop een boom met zijn groen bedekt is het tot een gevaarlijke vijand van de boom geworden. Vele bomen zijn zo van onder tot boven bekleed en in talloze armen verdeelt de plant daar zijn macht. Klimop slingert zijn groene takken door de eeuwen heen en heeft overal zijn beschermende armen uitgebreid als een zinnebeeld van trouwe aanhankelijkheid. Door zijn omhelzing wordt het voorwerp van zijn liefde niet gewurgd. Klimop omvat de dunne tak met dezelfde innigheid als de dikke stam. De stengel is zo zwak, dat die zichzelf niet rechtop kan houden. Een boom wordt door die plant dus niet afgeknepen.

ヤMidsummer Nightユ iv, 1, 48;

ヤSo doth the woodbine the sweet honeysuckle

Gently entwist; the female ivy soユ.

ヤTempestユ 1,2, 80: ヤHij werd het klimop, dat mijn vorstenstam

Omwond, mijn sappen zoogユ.

Vondel, ヤDe Vaderenユ;

ヤIk, oud en vruchteloos slecht dユholle Eik, die naakt

Mismaakt en bladerloos geen schaduw langer maakt

En tot de wortel toe verdort, niet om te verslimmen (slechter)

Alleen voor de veyl verstrekt een ladder om te klimmenユ.

 

Beschrijving: http://www.revradiotowerofsong.org/images/432_tristan_Isolde-love_potion.jpghttp://www.revradiotowerofsong.org/images/432_tristan_Isolde-love_potion.jpg

Isolde Sharing the Love Potion

Chaucer, love ユs potion.

14.       Loveユs potion.

De liefdesdranken zijn feitelijk afrodisiaca, middelen om de geslachtsdrift op te wekken. Ze zijn in de romantiek bedoeld om iemand tegen zijn wil in liefde te laten ontvlammen voor de schenker of schenkster van de drank. Men herinnert zich slechts hoe Brangaene aan de van de dorst smachtende Tristan en Isolde, bij vergissing, de drank schenkt die bedoeld was om bij de ontmoeting van Isolde met haar toekomstige gemaal, Koning Mark, een rol te laten vervullen. Men kent de gevolgen. Zie Chretien de Troyes schitterende liefdesdrama Tristan et Iseut en Wagners muziekdrama.

Zie de frivole po想ie van de Fransen, La Fontaineユs ヤLa mandragoreユ, bij de Italianen Machiavelliユs lustspel ヤLa Mandragolaユ.

De liefdesdranken bevatten vooral de giftige doornappel en Mandragora. Ze verhogen de geslachtsdrift met uitschakeling van de ordenende wils functie, zodat de vleugels van het morele overwicht op die driften gevierd worden.

In the ヤWife of Bathユsユ Prologue verhaalt Chaucer in zijn Canterbury Tales, 1387, over een liefdesdrank:

ヤLucia, likerous, loved hire housebonde soユ. Lucia, graag en lustig, hield zo van haar manユ.

ヤThat, for he sholde alwey upon hire thynkeユ. ヤDat, omdat ze er aan altijd aan dachtユ.

ヤShe yaf hym swich a manere love-drynkeユ. ヤGaf ze hem een soort liefdesdrank te drinkenユ.

ヤThat he was deed er it were by the morweユ. ヤZo dat hij dood was voor de morgen aanbrakユ

ヤAnd thus algates housbondes han sorweユ. ヤJa, en zo al tezamen had de huisvrouw zorgenユ.

Shakespeare, thee tot that sleep.

15.       Het luik der ogen valt.

 

Zeer uitvoerig beschreef Apuleius in zijn Metamorfosen de daden van een gifmengster. Hier zou een jonge man vergiftigd worden, maar de arts weigerde om een dodelijk gif te geven en gaf daarom een slaapmiddel uit alruinwortel dat voor enige tijd een op de dood zeer gelijkende slaap voorstelde. In Shakespeareユs ヤRomeo en Juliaユ komt dit ook voor, hij had dit mogelijk van Apuleius overgenomen. Shakespeare was zich bewust van de krachten en mysteries van de mandraak.

4,1,90:

ヤユt Is morgen woensdagユ..

Draag zorg, de nacht, die volgt, alleen te zijnユ.

Uw voedster slaapt dan niet in uw vertrekユ.

Neem dit flesje, als gij te bedde ligtユユ.

En drink dit vocht, van kruidensap bereidユ.

Onmiddellijk zal een kille slaperigheidユ.

Door al uw aderen stromen, iedere polsユ.

Verflauwt, staat stil, geen warmte of adem getuigtユ.

Dat gij nog leeft, het rood van wang en lipユ.

Wordt grauw als as, het luik der ogen valtユ.

Als sloot de dood de dag des levens afユ.

Elk lid, van buigingskracht beroofd, wordt stijfユ.

En strak en koud, als door de hand des doodsユ.

En zulk een schijnbeeld van kille doodユ.

Verblijft gij twee en veertig uren langユ.

Dan zult ge ontwaken als uit een zoete slaapユ.

Verschijnt dus morgen uw bruidegomユ.

En wekt hij u tot de echt, dan zijt ge doodユ.

En, naar ユs lands wijze, wordt gij op de baarユ.

In uw schoonste klederen, onbedektユ.

Gedragen naar datzelfde aloude gewelfユ.

Dat heel het geslacht der Capulets omsluitユ.

Omstreeks die tijd, dat gij ontwaken zultユ.

Zal Romeo, wie ik ユt schriftelijk meldユ.

Hierheen zich spoeden, samen wachten wijユ.

het ontwaken afユ.

In ヤCymbelineユ v,5 50 wordt dit ook gebruikt:

ヤVaak de koningin, heer, bij mij aanユ.

Vergiften haar te mengen, zij gaf voorユ.

Dat zij haar weetlust zou voldoen, door het dodenユ.

Van hond en kat en dergelijk gespuisユ.

Ik duchtte een erger doel, waarom ik haarユ.

Een schadeloos mengsel gaf, dat plotselingユ.

Het leven schorst, doch korte tijd daarnaユ.

Neemt ieder levenswerktuig ongedeerdユ.

Zijn taak weer op. Hebt gij daarvan gebruikt?

Imogeen: ヤWaarschijnlijk wel, want ik was doodユ.

 

Als slaap- en dodelijk middel wordt de mandraak ook gemeld door Shakespeare in ヤOthelloユ III, 3, 330

ヤNot poppy nor mandragoraユ. Geen papaver- noch alruinsapユ.

ヤNor all the dowsy syrups of the worldユ. ヤNoch al der wereld sluimerdranken brengenユ.

ヤShall ever medicine thee tot that sleepユ. ヤDen zoete slaap u wederユ.

ヤWhich thou owedst yesterdayユ. ヤDie nog gisteren U eigen wasユ.

Zie ook Antonius and Cleopatra I, 4, 80.

De mandraak was een plant van haat en liefde. Uit deze plantenfamilie, Solanaceae, werden toverdranken gebrouwen die zelfs de dood konden brengen waardoor de mensen zeggen, ヤhij heeft mandragora gekregenユ. Het kruid is een echt vergetelheidsdrank. ヤGeef me Mandragora te drinken.ユ zegt Cleopatra, (Anthony and Cleopatra) ユ ....dat ik de tijd verslaap als Antonius weg isユ.

De appels zijn, met wijn, gebruikt als slaapmiddel.

De geruime tijd inslapende, maar niet dodende middel speelt overigens ook een rol in Sneeuwwitje en Doornroosje.

De meeste schrijvers handelen bij deze plant meer over het bijgeloof door de vorm der wortels, zie de volgende. De slaapdranken zijn waarschijnlijk meer afgeleid van de vruchten.

Beschrijving: kronfeld1Shakespeare, mandrakes.

16.       Alruintje.

 

De mandraak is een van de oudst bekende narcotische middelen. Zijn identiteit is zonder twijfel, hoewel het kruid eeuwen lang in mysteries en magie gehuld was. De wortel heeft de vorm van een mens en zou de eigenaar geluk en voorspoed bezorgen. Ze werden duur verkocht en in houten kistjes bewaard die met zilver belegd waren.

ヤ2 King Henryユ 1,2,20:

ヤGij verwenst alruintje, gij deugt veel beter om op mijn muts gestoken te worden, dan om mijn hielen te volgen. Nog nooit heb ik een agaatmannetje tot dienaar gehad, maar ik zal u niet zetten in goud of zilverユ.

Naar Flavius Josephus groeide het gewas bij Jeruzalem en zou de plant voor iedereen die het zocht in de grond verdwijnen. Dat kon voorkomen worden door de plant met urine te overgieten. Het plukken van de wortel zou zeer moeilijk gaan, hiervoor waren zekere voorbereidingen nodig. De wortel kon bij uitgraven verdwijnen of zoユn verschrikkelijke kreet slaken dat de graver van schrik zou sterven. De mandraak zou dan ook alleen maar daar groeien waar een onschuldig man gehangen was en ontstaan zou zijn uit zijn laatste zaaduitstorting. Bij het graven moest de graver met zijn gezicht naar het westen zich achter de mandraak plaatsen en er driemaal met zijn zwaard omheen gaan. Hierna kon begonnen worden met graven, echter zonder de wortel aan te raken. Door de vorm van de wortel werd verondersteld dat het een kabouter of een ander mysterieus wezen was die bij aanraking die verschrikkelijke gil zou laten horen. Voor het uittrekken werd dan een zwarte hond genomen die met een touw om de staart gebonden de wortel eruit trok.

In de mythologie is de mandraak een wijszeggende, demonische geest of een klein halfduivels wezen in mensengestalte die de bezitter rijk zou maken. De plant is ook wat behaard en in sommige aangroeisels zijn zelfs manlijke of vrouwelijke delen te herkennen. De wortel heeft de vorm van een naakte mens, de vier worteltakken waren de twee armen en benen. De manlijke vormen bezitten een baard en zouden de mannelijkheid stimuleren, de vrouwelijke, die zeldzamer waren, werden met lange haren afgebeeld en zouden de vruchtbaarheid bevorderen.

Shakespeare was wel bekend met zijn mysteries.

Moord en kwaad waren synoniem met de mysterieuze wortel, als Suffolk antwoord aan Koningin Margaret, in het tweede deel van ヤHenry VIユ, III, 2, 310:

ヤSuffolk:  ヤA plague upon them, wherefore should I curse themユ. ヤHaal hen de pest! Waartoe zou ik hen vloeken?ユ

ヤWould curses kill as doth the mandrakes groanユ. ヤAls vloeken dood bracht als de alruinkreetユ.

ヤI would invent as bitter-searching termsユ. ヤDan vond ik bitter boze woorden uitユ.

ヤAs curst, as harsh and horrible t hearユ. ヤZo woest, zo hard, zo verschrikkelijk voor het gehoorユ.

ヤAs lean-faced envy in het loathsome caveユ. ヤEn stiet ze door de opeen geklemde tandenユ.

Met zoveel blijk van ingevreten haatユ.

Als in haar gruwelijk hol de magere Nijdユ.

Mijn tong zou bij het heftig spreken struikelenユ.

Mijn oog zou als de vuursteen vonken sprankelenユ.

Mijn haar als van een razende op gaan rijzenユ.

Ja, ieder lid zou doen, als vloekte het meeユ.

En nu juist dreigt mijn hart, bezwaard, te brekenユ.

Als ik niet vloekte. Zij vergif in hun drankユ.

Gal, erger nog dan gal, hun heerlijk maalユ.

Hun liefste schaduw van cipressenwoudユ.

Hun dagelijks aanblik van boze basiliskenユ.

Hun zachts gevoel scherp als hagendissenpriemenユ.

Afschuwelijk hun muziek als slangengesisユ.

Door uilen onheilskreten begeleidユ.

Al de ijselijkheden van de diepste helユ.

 

Door een misverstand is Romeo niet bij het ontwaken van Juliet aanwezig. Die roept bij haar angstig ontwaken in de grafkamer uit, iv, 3. 44;

メAlack, alack! is it not like that Iユ. ヤWee, wee mij, is het niet waarschijnlijk, datユ.

ヤSo early waking, whith loathsome smellsユ. ヤIk vroeg ontwakend, in die pestlucht, bijユ.

ヤAnd shrieks like mandrakes totn out of the earthユ. ヤGekrijs als van alruinen, de aard ontscheurendユ.

ヤThe living mortals hearing them run madユ. ヤDat levenden, die ヤhet horen, zinloos maaktユ.

ヤO! if I wake, shall I not be distraughtユ. ヤ O, zal ik ontwakend, niet verbijsterend zijnユ.

ヤEnvironed with all these hideaous fears?ユ.ユOmringd van al die akeligheid en schrikユ.

ヤII King Learユ VI, III, 2,310 ヤKill, as doth the mandrakeユs groanユ. ヤDoodt zoals de mandraakschreeuw doetユ.

Vondel, De Heerlijckheyd van Salomon;

ヤHier danst een ouwe baas met zijn mantel lang

En bruingrauw stijl omgordt met een blauwe adderslang

Die knaagt haar kronkelstaart en kunstelijk ik bespore

Ruit, vuurkruid (witte nieswortel) en komijn, alruin en mandragoreユ. (alruin en mandragora is dezelfde naam voor 1 plant)

Beschrijving: http://a768.ac-images.myspacecdn.com/images01/64/s_3d792563ece34e4f92dc9fcff3b4c5cf.jpghttp://a768.ac-images.myspacecdn.com/images01/64/s_3d792563ece34e4f92dc9fcff3b4c5cf.jpg

Chaucer, dwale.

17.       Dwale.

 

De narcotische, hallucinerende werking van Atropa belladonna, (ook een Solanaceae) ziet men in het woord dolkruid, de Duitse Tollkirsche, toll: dol, dolle kers. Het Engelse dwale betekent ook een slapende versterking, dwalen. In de ヤReeveユs Taleユ van Chaucer gaat de molenaar en zijn vrouw naar bed, toen hadden ze zoveel bier gedronken dat ヤhem needed no dwaleユ. Chaucer:

Arise, quods she; what, have ye dronken Dwale?

Why slepen ye? It is no nitertaleユ.

Met het sap van de plant werd ook vroeger, door zijn giftigheid, de huid gebleekt en puistjes verwijderd. In oude tijden was in Engeland het dwalwater favoriet bij de dames om vlekken weg te werken.

Bella donna betekent schone vrouw, het sap van deze plant werd op de ogen gedruppeld, waardoor er glanzende ogen en een grotere oogappel werd verkregen. Dit kan ook bereikt worden door een deel van het blad buitenwaarts op de ogen te leggen. Of de plant is zo genoemd omdat dit sap, ingenomen, illusies gaf van mooie vrouwen. In geringe hoeveelheid veroorzaakt het ook hallucinaties en diepe slaap. Het is een oud bijgeloof dat op zekere tijden de plant de vorm aanneemt van een tovenares van een heerlijke schoonheid waar het gevaarlijk is om naar te kijken

Een ander verklaring verhaalt een drasti­scher behandeling van de vrouwelijke sekse, een Italiaanse gifmenger zou er gebruik van gemaakt hebben om de lieflijke dames naar de hemel te verwijzen.

Een paar gram gedroogde bladeren zal al snel lijden tot een droge keel en een zeer extravagant delirium, vaak vergezeld door een oncontroleerbaar lachen, soms met onophoudelijk praten, maar soms met totaal verlies van de stem. Hij die het eet verliest direct al zijn geheugen en kennis en is bezig om elke steen om te draaien alsof hij met iets zeer belangrijk aan het werk is. Is dit de plant die Shakespeare noemt waar Banquo vraagt: ヤor have we eaten of the insane root that takes de reason prisoner?ユ Of was dit van Hyoscyamus, de henbane of insane root?

 

Shakespeare, this is some changeling.

18.       Wisselkinderen.

 

Meelbrij met moederkoren werkte dodelijk. Moederkoren is een schimmelwoekering in het graan, vooral rogge. Vroeger was dit in natte jaren heel schadelijk omdat het moeilijk gezuiverd kon worden. Tegenwoordig haalt men er LSD uit. Eerst wordt het zenuwsysteem beschadigd en dan komt het tot een verschrikkelijke jeuk, kriebelziekte, dan tot een lang aanhoudende pijnlijke spierkramp en vaak veroorzaakt dit epilepsieachtige aanvallen. Het ergste van alles was het heilige vuur: Ignis Sacer, dat gaf pijnen in de ledematen die zich onder heftige branden donker rood en dan zwart kleurden om dan zonder bloeding af te vallen. Een soort droge versterving. Door dorst, krampen en door verkramping van de spieren voerde dit uiteindelijk tot de dood.

Misschien is hieruit het bijgeloof ontstaan van メhet beschreien van de kinderen door de ヤkornmuhmeユ, een aardkol of trol die haar verkommerde kind tegen een menselijke kind uitwisselde. De reden hiervan is dat de kinderen die aan moederkoren leden met verkromde vingers stierven. In de morgen van hun dood vond de moeder dan haar kind heel anders dan gewoonlijk, verkrampt, en dacht dat haar kind geruild was door de aardkol die het levende mensenkind geruild had voor haar dode trollenkind. Die dode kinderen werden dan wisselkinderen genoemd.

Wisselkinderen, ヤWinters Taleユ; III, 3,122, ヤerg, erg! Maar kijk eens hier, jongen. Hier is heel wat anders; jij vindt stervende, ik pasgeborene. Hier kun je staan te kijken; zie eens, wat een doopkleed voor een groteluiユs kind! En kijk daar eens; neem dat op, neem het op jongen; doe het eens open. Zo, laat eens kijken. Het is mij voorspeld, dat ik nog eens rijk zou worden door de tovergodinnen, dat is zeker een wisselkindje, (this is some changeling) hou het open, wat is er in jongen?ユ

Stoffel: ヤJe fortuin is gemaakt oude. Als de zonden van je jeugd vergeven zijn, dan zul je nu goede dagen hebben, Goud, klinkklaar goudユ.

Herder: ヤDat is elfengoud, jongen, en dat zullen wij er nog wel verder aan merken.ユ

Shakespeare, she wears the willow.

Uit; http://en.wikipedia.org/wiki/Ophelia

19.       She wears the willow.

De wilg verschijnt bij ons als een verfrommelde boom met een plompe stam en geschoren hoofd, hij behoorde tot de zogenaamde ongeluksbomen. Diegene aan de bijl waren ontkomen werden aan de boom der vloeks, de wilg, gehangen. In geheimzinnige veemgerichten lag de wilg naast het blanke zwaard op de tafel van de vrijgraven. Die ter dood waren veroordeeld werden met een wilgenstrik opgeknoopt aan de dichtst bij gelegen boom. De geknotte wilg was een symbool des doods. Hij was zelf al onthoofd. In de onderwereld waren uitgestrekte bossen van wilgen en daarin woonde de god des doods, Vidharr.

Zelfs in de bijbel is het een ongeluksboom. Ter herinnering aan hun gevangenschap in Babylon zongen de Joden en werd aan de wilg de harp opgehangen. Judas heeft zich aan een wilg verhangen met een strik, zijn dode lijf stortte op de bodem en barstte zodat alle ingewanden eruit vielen. Sindsdien ligt er een vloek op de wilg. De wilg kreunt en barst en ook zijn buik is hol tot op de huidige dag. Daardoor heeft het een slechte naam en is het gebrandmerkt. Daarom zijn de oude wilgen hol en geplet.

Vondel, ヤEzechias de godsdienstigeユ.

ヤユt Huis Jacobユs zuchten zou op de oever van de Euphraat

ユt Huis Israelユs einde zou zijn hemelse gezangen

En aende wilgen droef zyn herpen laten hangenユ.

Wilgen zijn bitter en zijn een teken van ongemak en bitterheid, al zo in de tijd van Elisabeth waarin diegene die rouwde een wilgenkrans droeg. In Engeland is er de uitdrukking, ヤshe wears the willowユ, een teken dat de vrouw weduwe is en niet meer wil hertrouwen.

In ヤHamlet, 4,7,170,ユ  verdrinkt Ophelia daar waar het grijze lover van een wilgenboom in het water weerspiegelt.

ヤLaertes : Drwonユd ! O, where?ユ . ヤWat, verdronken, Waar?ユ

Queen: ヤThere is a willow grows aslant a brookユ. ヤ Koningin.: Ginds buigt een wilg over ユt beekje heenユ.

That shows his hoar leaves in the glassy streamユ. ヤEn spiegelt in de vliet zijn grijze bladerenユ.

Daar komt zij, woest bekranst met dovenetelsユ.

Madeliefjes, boter-, lange purperbloemenユ.

Die het ruwe herdersvolkje ruw benoemtユ.

Maar het schuchtere meisje dodemansvingeren noemtユ.

Zij klom en reikte om aan dunne twijgenユ.

Haar onkruid op te hangen, doch daar brakユ.

Een valse tak, en met haar schatten viel zijユ.

In het schreiend beekje. Het wijd gespreid gewaadユ.

Hield haar een wijl, gelijk een meerelf, bovenユ.

Waarbij zij rijmpjes zong uit oude deunenユ.

Als een, beseffeloos voor het gevaar, of alsユ.

Een wezen, dat, voor het element geborenユ.

Er mee vertrouwd is, doch dit duurt niet langユ.

Haar klederen zogen het water op en trokkenユ.

Het arme kind, tot op het laatste nog zingendユ.

In ユt modderig graf!ユ

 

Een verbinding met smart. Het is een boom vol droefenis.

In ヤOthelloユ iv, 3, 28 zingt de droeve Desdemona het lied van de wilg:

メSing willow, willow, willowユ.

Sing all a green willow must be my garlandモ.

Het lied van wilgen, een oude deun, maar als op haar gedicht. Zij zong het, toen zij stierfユ.

ヤAch, de arme zat onder de eik in haar smartユ.

Zingt: ヤwilgen, groene wilgenユ.

Het hoofd op de knie  en de hand op het hartユ.

Zingt: ヤwilgen, wilgen, wilgenユ.

Het beekje aan haar voet, ach het ruiste haar klachtユ.

Zingt: ヤwilgen, wilgen, wilgenユ.

Haar tranen, zij vloten; de rots, zij werd zacht;

Leg dat daarginds neerユ.

Zingt: ヤwilgen, wilgen, wilgenユ.

ヤk Bid u, maak haast, zo dadelijk komt hij hierユ.

Zingt allen: ヤmijn krans moet van wilgenloof zijnユ.

Laat niemand hem laken, zijn toorn is zo schoonユ.

Nee, dat volgt niet. Hoor, wie is ヤt die daar klopt?

Emilia:  Het is de windユ.

Desdemona: Mijn lief noemde ik trouweloos, en wat zei hij mij?

Zingt: ヤwilgen, wilgen, wilgenユ.

Boel ik ook met vrouwen, met mannen bedoelt gijユ.

 

Much Ado About Nothing, II, 1, 190;

ヤeenvoudig naar de naaste wilg, voor uw eigen zaken, Graaf.

Op welke manier wilt gij uw treurkrans dragen?

Guido Gazelle dicht de boom ook zo:

メwaarom, droeve wilgeboom

Staat gij op de mandelstroom?

Waarom laat ge uw lange takken

tot in ヤt Koele water zakken?

daarom zucht ik, daarom steen ik

daarom, neergebogen, ween ik,

daarom treurt de Wilgeboom

op de zwarte Mandelstroomモ.

 

Wilgen zijn buigzaam. Gevlochten tenen (een twijg die op vaste maat is afgesneden en gebundeld, ook wel rijs genoemd) worden voor verschillende doeleinden gebruikt, waterwerken, huizenbouw, manden en dergelijk. Zoユn wilgensoort die gebruikt wordt om er huisraad uit te maken wordt osier genoemd. Dit woord komt van oud-Frans osierre: dat wat groeit in een ausarium: rivierbedding.

De buigzame osier komt voor in ヤLoveユs Labour Lostユ iv, 2,112: メThose thoughts to me were oaks, to tee like osiers bowedモ. ヤZijn gedachten waren als een eik, die van de ander even meegaand als een wilgユ.

Beschrijving: flora1Shakespeare, tremble, like the aspen leaves.

20.       Vrouwentongen.

 

Vrouwentongen wordt de tril of Engelse asp genoemd, Populus tremulus, omdat zijn bladeren bij het minste of geringste bewegen en altijd te horen zijn, daarom ook wel bevende ratelaar. Trillen of sidderen als een espenblad is een bekende uitdrukking. De esp was een teken van schandaal omdat zijn bladeren gemaakt waren van vrouwentongen. Chaucer zegt dan ook:

ヤAnd quake as doth the leaf of Aspen greenユ.

ヤTo shake like an aspenユ is een van de oudste Engelse gezegden. Dat ritselen wordt veroorzaakt door de eigenaardige opbouw van het blad aan de bladsteel die plat en breed is en een verticale stand heeft, terwijl het blad horizontaal staat. De bladsteel is dan ook nog zeer slap en wordt dan zo ook met het minste windzuchtje beroerd. Mogelijk dat dit dient om de verdamping te bevorderen en zo de boom een goede groei geeft. Terwijl bij andere bomen de bladeren slapen is het blad van de ratel altijd druk bezig.

De bladen vinden geen rust omdat het kruis van Christus uit dit hout gemaakt is. De licht bewegende bladeren zorgen steeds voor ヤonrustモ ze sidderen of popelen. De populier werd met eeuwige onrust gestraft omdat het de enige boom was die niet voor de Heer buigen wilde en siddert nu net als de eeuwige Jood die niet rusten kan.

Shakespeare noemt de asp nog aspic in ヤAntony and Cleopatraユ v, 2, waar de aspic de slang is die Cleopatra dodelijk steekt en gebracht wordt in een mandje met asp-, populierbladeren;

240 メThe pretty worm of Nilus thereユ. ヤHebt gij de lieve Nijlworm meegebrachtユ.

ヤThat kills and pains notユ. ヤDie zonder smarten doodt?ユ

296, ヤHave I the aspic in my lips? Dost fall?ユ ヤHeb is een aspis op mijn lippen? Valt gij?ユ

ヤIf thou and nature can so gently partユ. ヤWas u het afscheid van natuur zo zachtユ.

ヤThe stroke of death is as a loverユs pinchユ.  ヤDan is de dood gelijk de kneep van een minnaarユ.

ヤWhich hurst, and is desiredユ. ヤDie smart, maar lieflijk isユ.

354-7: ヤThis is an aspicユs trail; and these fig leavesユ. ヤDit is een aspiswond, de vijgenbladenユ.

ヤHave slime upon them, such as the aspic leavesユ. ヤZijn ook met slijm, als de aspisbladerenユ.

ヤUpon the caves of Nileモ. ヤIn haar holen aan de Nijlユ.

ヤTitus Andronicusユ II, 4, 44. ヤO, had het monster ooit die leliehandenユ.

Tremble, like the aspen leaves, upon a luteユ. ヤAls espenblad zien trillen op een luitユ.

Zodat de zijden snaren teer die kustenユ.

Op de terugweg van de Tartaros vlocht Hercules een krans van takken van de boom die Hades had geplant in de Elyzeese velden ter gedachtenis aan zijn minnares, de mooie Leuke. De buitenste bladeren van deze krans bleven zwart omdat dit de kleur is van de onderwereld, maar de bladeren die tegen het voorhoofd van Hercules aanzaten werden door zijn roemrucht zweet zilverwit gebleekt. De kleur van de witte populier geeft zo aan dat hij in beide werelden geweest is.

De witte lijnen zijn vaak te zien in de plotselinge zomerwinden, dit is een zekere indicatie van komende regen, de ヤwheather tree shows its white lining, there will be rainユ. Heen en weer zwaaiend in de wind schitteren ze eerst licht dan donker al naar de zijde die zich vertoont, daarom is de boom aan de Tijd gewijd met zijn afwisseling van dag en nacht. Het blaadje is omgekeerd, Fries it bledtsje is omteard, Duitse das Blatt hat sich gewandt en Franse la carte est tournee

Ook de spreuk als een blad omslaan, berust vooral op het gedrag van de popel wiens bladeren op St. Jansdag hun plaats veranderen zodat ze daarna de boom geen bescherming meer bieden tegen de regen.

Vondel, Salmoneus;

ヤDe krans van populier

Bekranst zijn priesterdomユ. (Hercules)

 

Faeton wist van zijn vader gedaan te krijgen dat hij eens in de zonnewagen mocht rijden. Hij verloor de macht over de paarden die het hemelse vuur trokken zodat de aarde verschroeid werd. Zeus maakte er een einde aan door een bliksemstraal te zenden die Faeton op aarde liet tuimelen. Zijn zusters bleven onophoudelijk om zijn dood schreien. Ze trokken zich de haren uit ユt hoofd, krabden de borsten open en riepen zijn naam te vergeefs. Toen Faethusa, de oudste, op zekere tijd wilde gaan zitten voelde ze haar knie創 verstijven. Ze begon om hulp te roepen. Hierop wilde Lampetia toeschieten, maar haar voeten hadden reeds wortel geschoten. Febe, door dit rampzalig voorval tot wanhoop vervoerd, wilde heur haar uit trekken maar ze trok niets dan bladeren, haar beenderen werden boomstammen en haar armen takken. De bast had al haar ganse lichaam bedekt en liet niets vrij dan de mond. Maar hun tranen bleven vloeien. Men zag ze uit deze nieuwe bomen druipen en, door de zon hard gemaakt, werden ze amber.

Vondel bezingt in ヤFaeton of reuckeloze stoutheitユ de ondergang van Phaeton met de zonnewagen en het veranderen van zijn zusters in populieren.

ヤDe tranen biggelen als brantsteen in de zonユ.

Shakespeare, threatening twigs of birch.

Uit; https://www.pinterest.com/CeruleanHMC/caricatures-georgian-and-regency/

21.       De Boom der Wijsheid.

 

De berk wordt in het Latijn Betula genoemd. Dit woord komt mogelijk van het Latijnse batuare: slaan, de twijgen werden wel als roede gebruikt. De Finnen slaan zich ermee tijdens een dampbad om de bloedcirculatie te bevorderen. Het berkenreis werd gebruikt tot het vervaardigen van bezems en diende weleer bij het spitsroedenlopen om de veroordeelden te pijnigen. Sommige volken gebruikten twijgen van deze boom om er mee te geselen en noemden daarom de boom メDe Boom der Wijsheidモ omdat de boosdoeners door zoユn tuchtiging wel tot betere gedachten kwamen.

Zo werden de roeden in oude tijden door Engelse schoolmeesters gebruikt, ouders bedreigden hun kinderen met deze afstraffing, zie Shakespeare in ヤMeasure for Measureユ i, 3, 23-7:

ヤWij hebben stipte wetten, strenge straffenユ.

Vereiste breidels voor halsstarrige paardenユ.

Die wij nu veertien jaar lieten slapenユ.

Gelijk een oude leeuw, die in een grotユ.

Geen prooi meer zoekend, sluimert. Nu, gelijkユ.

ヤAs fond fathersユ. ヤEn zwakke vadersユ .

ヤHaving bound up the threatening twigs of birchユ. ヤBerkenrijsjes bindtユ.

ヤOnly to stick it in their childrenユs sightユ. Alleen om het oog der kinderen te verschrikkenユ.

ヤFor terror, not tu use, in time the rodユ. ヤNiet voor gebruik, zodat de roede draユ.

ヤBecomes more mockユd dan fearユdユ. ヤMeer spot dan vreze wekt, zo is de wetユ.

 

Beschrijving: http://idioms.chat.ru/17/pix/539.gifhttp://idioms.chat.ru/17/pix/539.gif

Shakespeare, as will a chestnut in a farmer ヤs fire.

22.       Kastanjes uit het vuur halen.

 

Kastanjes, Castanea sativa, uit het vuur halen is een uitdrukking die ontleend is aan de fabel. In Duits heet het Die kastanien aus dem Feuer holen, in Frans tirer les marrons du feu en in Engels to pull the chestnuts out of the fire. Een aap die kastanjes uit het vuur wilde halen was bang zich te branden en gebruikte hiervoor de poot van een daarbij liggende slapende hond.

Op kerstavond werden door bruidsparen noten in het vuur geworpen. Als deze noten stillagen en tezamen verbrandden, dan werd het een gelukkig huwelijk; als ze uit elkaar vielen, dan betekende dat een ongelukkige, kraakte het daarbij, dan zou het in de toekomst kraken.

Vrijsters gooiden noten, met de namen van haar aanbidders, in het vuur met Allerheiligen om uit te maken wie van hen haar liefde waardig was. Degene die kraken of springen zijn niet te vertrouwen, zij die rustig liggen te branden zijn de ware. Kastanjes waren een soort huwelijksorakel in Engeland. Naar dit geluid maakte Shakespeare ヤTaming of the Shrewユ 1, 2,208:

Do you tell me of a womanユs tongueユ. ヤEn reutelt gij me niet van een vrouwentongユ.

ヤThat gives not half so great a blow to hearユ. ヤDie half zo luid niet klapt als een kastanjeユ.

As will a chestnut in a farmerユ s fire?ユ ヤIn het haardvuur van een pachter?ユ

Bij Vondel, Vermaeckelijcke Inleydinghe  LIユ, is het een aap en een kat, gevolgd door de moraal.

ヤDen Aep en de Katte;ユ

ヤDe Sim, om ユt afwezig huisgezin te verrassen

Te snoepen de gebraden kastanjes in de asse

Nam ユs katten linkerpoot, hoe zeer zij was vervaard

En krabde de gebraden kastanjes uit de haard

De poes heeft luid gemiauwd als zij haar klauw verbrande

En riep: houd op, houd stil, mijn linkerpoot lijdt schade

Mijn vlees is niet van staal en ijzer als het dijn

Wat tirannie is dit, ik lijd grote pijn

Maar onze moeder Sim liet niet af van verzengen

Voor ze de haard had ontbloot van gloeiende  karstengen

Belachende de kat in ユt midden van ユt verdriet

En riep: Wat schreeuwt gij, uw pijn voel ik niet

Een Koning, die zijn rijk en palen wil vergroten

Gebruikt zijn eigen volk en kloeke rijksgenoten

Hij houdt zich uit het gevaar en haalt als met zijn hand

Al ユt gene zijn hart wenst uit oorlogs felle brand.ユ

Vondel, ヤHerderskoutユ;

ヤ...Gij mag de nacht wel bij ons blijven rusten

We hebben thuis rijpe appels, zo ze u lusten

De nieuwe vrucht, kastanjes,..ユ Hieruit zou je opmaken dat de kastanjes net ingevoerd waren.

Hoewel, Chaucer, 1387:

ヤAnd many homely trees there wereユ. ヤEn veel bekende bomen waren erユ.

ヤThat peaches, coines, and apples bereユ. ヤDie perziken, kweeperen en appels dragenユ.

ヤMedlars, plummes, peers, chesteinisユ. ヤMispel, pruimen en kastanjesユ.

Cerise, of which many one faine isユ. ヤKersen waarvan velen fijn zijnユ.

Die spreekt toch duidelijk over de kastanje

Mogelijk dat Vondel doelt op de paardenkastanjes, hoewel die niet eetbaar zijn.

Shakespeare, and sweeter than the kernels.

Uit; http://projects.iq.harvard.edu/stigmainshakespeare/katherineユs-limp

23.       And sweeter than the kernels.

 

De hazelaar, Corylus avellana, is een sprookje en volledig versierd met harten. De hazelaar behoudt zijn bladeren zelfs nadat andere bomen al ontmanteld zijn en geeft het bos dan een warme gloed, een warme kleur als de gloed van de morgenwarmte. 

De noten zijn vaak bedekt door die bladeren en de vruchten van de hazelaar bevatten een verborgen levenskracht. Over de hazelaar als symbool van vruchtbaarheid zijn vele verhalen in omloop. Als vrouwen bijvoorbeeld niet tevreden waren met hun mannen, legden ze een met vele noten behangen hazeltak boven het echtelijk bed. In vele dorpen was het gebruik dat jonge vrouwen de zekerheid in verwachting te zijn, door een hazeltak in de hand lieten zien.

In de ヤTaming of the Shrewユ, ii, 1, 255 zegt Petruchio tot Katharina;

ヤHoe komt men aan het verhaal dat Kaatje hinkt?ユ

ヤKate, like the hazel-twigユ. ヤWant Kaatje is slank en rechtユ.

ヤIs straight and slender, and as brown in hueユ. ヤGelijk een hazeltak, ze is bruin van haarユ.

ヤAs hazel nuts, and sweeter than the kernelsユ. ヤGelijk een hazelnoot, en zoeter dan haar kernユ.

ヤO! let me see thee walk: thou dost not haltユ. ヤ O! loop eens op, nee hinken doet ge nietユ.

Verder komt de hazelaar voor in ヤRomeo en Juliaユ. I, 4, 68, waar Romeo een droom had;

ヤMecutio; O zo, ik zie, fee Mab heeft u bezochtユ.

Ze is de elfenkoningin, die dromen brengtユ.

Zij komt, niet groter dan het beeldje opユ.

De agaatsteen in de ring van een aldermanユ.

En rijdt, met een gespan van zonnestofjesユ.

Over de neus van de mensen in hun slaapユ.

De radarspaken zijn van spinnenbenenユ.

Van fijne sprinkhaanvleugels is de kapユ.

Van het web der kleinste spinnen zijn de teugelsユ.

Van maneschijnstralen is het tuig, de zweepユ.

Is van krekelscheen en biezenpluisユ.

Haar voerman is een mug, in het grijs gekleedユ.

Niet half zo groot als het ronde wormpje. Datユ.

In het vingertopje huist van luie meisjesユ.

Haar rijtuig is holle hazelnootユ.

Gemaakt door meester Eikhoorn of baas Wurmユ.

Van oudsher reeds der elfen wagenmakersユ.

En met dit span bezoekt ze nacht op nachtユ.

Het brein van minnaars, die alsdan van liefdeユ.

De knie van hovelingen, die dan vanユ.

De hand van procureurs, die dan van kostenユ.

Den mond van meisjes, die dan van kussen dromenユ.

Maar deze straft vaak Mab in toorn met puistjesユ.

Wijl snoeperij haar adem heeft vervalstユ.

Soms galoppeert zij op de neus van een hovelingユ.

Die speurt dan dromend nieuwe gunstbewijzenユ.

Soms neemt zij het staartje van een big en kitteltユ.

Een zielenherder in zijn slaap in de neusユ.

Dan droomt hij dadelijk van een vetter kerspelユ.

Soms draaft zij op de hals van een soldaatユ.

Die menige vijand dan de hals doorklieftユ.

Van bressen, hinderlagen, Spaanse klingenユ.

Van drinken uit een reuzenpokel droomtユ.

Dan hoort hij vlak aan het oor een trom, springt opユ.

Ontwaakt, en vloekt een schietgebed of tweeユ.

En slaapt weer in. Dit is dezelfde Mabユ.

Die ユs nachts de manen der paarden vlechtユ.